Dużo jest publikacji dotyczących akustyki pomieszczeń odsłuchowych, ale pomimo tego do świadomości użytkowników sprzętu audio słabo przebija się jedna kluczowa informacja. Dla uzyskania dobrych wyników potrzebna jest optymalizacja właściwości akustycznych na dużych powierzchniach. Zilustrujmy to hipotetycznym przykładem.
Załóżmy, że mamy pokój o wymiarach 600 * 400 * 260 cm. Powierzchnia podłogi to 24m2, sufitu też 24m2 i powierzchnia ścian to 52m2. Łącznie 100m2. Powiedzmy, że kupujemy 4 ustroje 60×60cm (0,36m2) każdy. Czy zmiana właściwości powierzchni, która stanowi w zaokrągleniu 1,5% ścian pomieszczenia może w istotny sposób poprawić jakość akustyki?
W akustycznej analizie pomieszczenia odsłuchowego interesują nas cztery kwestie. W kolejności od najbardziej do najmniej słyszalnych są to:
• czas pogłosu,
• rozkład modów dla niskich częstotliwości,
• struktura pierwszych odbić,
• stopień rozproszenia dźwięku.
Tak więc potencjalny wpływ 1,5 metra kwadratowego ustrojów akustycznych możemy rozważać na cztery sposoby.
W domowych systemach audio nie stosuje się aż tak dokładnych analiz akustyki aby precyzyjnie określać stopień rozproszenia dźwięku. Praktyczne doświadczenia wskazują, że półtora metra kwadratowego dyfuzorów Schroedera umieszczone w oddalonym od słuchacza i głośników miejscu dają efekt trudny do zauważenia na ucho. Można przyjąć, że w interesującym nas kontekście ta kwestia jest pomijalna.
Wpływ na czas pogłosu też będzie nieduży. Maksymalne teoretycznie możliwe zwiększenia średniego współczynnika pochłaniania będzie wynosiło 0,015, przy założeniu, że ścianę, która była wcześniej idealnie odbijająca pokryjemy ustrojem idealnie pochłaniającym. W praktyce zmiana będzie jednak mniejsza. Zmiana właściwości 1,5% ścian może być zauważalna dla słuchacza, ale jeśli akustyka jest zbyt żywa, to poprawa będzie niewystarczająca.
Dobrej jakości ustrój tłumiący i/lub rozpraszający i/lub przekierowujący o powierzchni niespełna metra kwadratowego może skutecznie zredukować wybrane odbicie od ściany. Półtora metra kwadratowego będzie wystarczające do znacznej redukcji dwóch wczesnych odbić. W niektórych pomieszczeniach takie selektywne działanie na dwa wybrane odbicia może przynieść słyszalną korzyść, zwłaszcza dla poprawy sterefofonii. Generalnie do kompleksowej kontroli wczesnych odbić potrzeba jednak więcej ustrojów, nawet do 10 sztuk. Warto tu jeszcze wspomnieć, że jest jeden problem, który można złagodzić nawet przy pomocy pojedynczego ustroju. Kiedy ściana za słuchaczem znajduje się blisko miejsca odsłuchu, redukcja odbicia za głową nie wymaga dużej powierzchni.
A jak skuteczne będzie poświęcenie 1,5m2 na kontrolę modów? Tu mamy różne możliwości. Pasywne tłumienie materiałem tłumiącym nie da znaczących korzyści, a dodatkowo potrzebna będzie bardzo duża grubość warstwy. Membranowe czy płytowe ustroje o takiej powierzchni dadzą słyszalną zmianę, ale w większości przypadków będzie to zbyt mało w stosunku do potrzeb. Można w tym gabarycie zmieścić całkiem skuteczne rezonatory Helmholtza, chociaż minusem może być znacząca głębokość ustrojów. Poza tym projekt rezonatorów trzeba dopasować do pomieszczenia, a więc jest kwestia wykonania pomiarów i strojenia.
Dla porównania zwróćmy uwagę jak duże są powierzchnie zajmowane przez typowe elementy wyposażenia i wystroju. Mały dywan około 6m2. Duży dywan około 12m2. Wykładzina na całej podłodze po odliczeniu powierzchni zajętej przez meble, około 18-20m2. Długie zasłony na średniej wielkości oknie około 6m2. Wysoka meblościanka o długości 3,5m da około 7m2. Sumaryczna powierzchnia zewnętrzna typowego fotela to około 1 - 1,5m2, a powierzchnia zewętrzna sofy około dwa razy więcej.
Punktowo aplikowane ustroje mają ograniczone możliwości, choć w niektórych, wspomnianych wyżej przypadkach mogą być przydatne. Całościowe kreowanie akustyki wymaga bardziej zdecydowanych działań. Trzeba szukać możliwie jak największych powierzchni, które da się wykorzystać do poprawy właściwości pomieszczenia. Jeśli nie możemy zastosować większej ilości specjalistycznych ustrojów, warto zainteresować się optymalizacją wystroju i wyposażenia użytkowego do poprawy jakość akustyki.